Қазақстанның Бельгияға зығыр экспорты Балтика бағытындағы кептеліске байланысты күрт құлдырады, Нидерландқа жеткізу екі есе өсті

Қазақстан Астық одағы қыркүйек — жаңа, 2026/27 маркетингтік жылының алғашқы айы — бойынша майлы зығыр нарығының қорытындысын шығарды: жалпы экспорт өсті, бірақ жеткізу географиясы айтарлықтай өзгерді. Қытайдың үлесі артса, Нидерланд пен Чехиядан басқа бірқатар Еуропа елдеріне жеткізу төмендеді. Бұл туралы одақтың талдау комитетінің басшысы Евгений Карабанов өз Telegram-арнасында айтқанын Inbusiness.kz хабарлайды.

Қазақстанда зығыр жинау науқаны аяқталуға жақын. 2026 жылы егіс көлемі 41,3%-ға өсіп, 1,904 млн гектарға жеткенімен, жалпы түсім өткен жылдың деңгейінде — шамамен 1,35 млн тоннаны құрайды деп күтілуде: негізгі өсіру аймақтарында жаздың құрғақ болуы өнімділікке теріс әсер етті.

Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитетінің кедендік деректері бойынша, қыркүйекте ел ЕАЭО елдерін есептемегенде 100,9 мың тонна зығыр тұқымын экспорттады — бұл тамыздан 33%-ға, ал өткен маусымның сол айынан 1,6 есе көп. Осы көлемнің 71%-ын (71,8 мың тонна) Қытай алды — бір жыл бұрынғыдан 2,7 есе көп. Ауғанстанға (2 есе, 13,6 мың тоннаға дейін), Өзбекстанға (2,2 есе, 6,7 мың тоннаға дейін) және Түркияға (2 есе, 0,4 мың тоннаға дейін) жеткізу де айтарлықтай өсті.

Еуропа бағытындағы сурет қарама-қайшы. Қыркүйекте Бельгияға экспорт 5,5 есе — 2,3 мың тоннаға дейін, Польшаға 1,8 есе, Германияға үш есе төмендеді, ал Италияға жеткізу мүлде тоқтады (бір жыл бұрын 0,5 мың тонна болған). Сонымен қатар Нидерландқа экспорт, шағын базадан болса да, екі есеге — 0,2 мың тоннаға дейін өсті, Чехияға — 2,7 есе, 0,8 мың тоннаға дейін. Карабановтың айтуынша, себеп сұранысқа емес, логистикаға байланысты: Азов-Қара теңіз порттары арқылы астық шығарудағы қиындықтардан кейін ресейлік экспорттаушылар жүктің бір бөлігін Балтика порттарына бағыттады, нәтижесінде Ресейдің солтүстік-батыс теміржол бағыты мен порт инфрақұрылымы шамадан тыс жүктелді. Қазан айында, оның айтуынша, РЖД қазақстандық экспорттаушылардың Балтика порттарына қарай транзитке барлық өтінішін қабылдамады, қарашада да шектеулер сақталуда. Беларусь пен Литва арқылы айналма жол қымбатырақ, сондықтан еуропалық нарықта зығыр бағасы шамамен екі жарым айдан бері өсіп келеді.

Бұл Палата мүшелері үшін неге маңызды. Қазақстанның Бельгияға экспортының төмендеуі қазақстандық шикізатқа қызығушылықтың азайғанын білдірмейді — бұл Қазақстанмен сауда екі тарап та толық бақылай алмайтын транзиттік инфрақұрылымға тәуелді екенін еске салады. Еуропаға апаратын негізгі бағыт — Ресей арқылы Балтикаға — сенімсіз болып тұрған кезде, өз логистикасы бар немесе балама дәлізі бар бағыттар ұтады. Бұл — Антверпен-Брюгге портының Қазақстанның Ақтау және Құрық порттарымен тікелей әріптестігінің тағы бір дәлелі: тараптар мұны 2027–2029 жылдарға арналған ынтымақтастық жол картасы аясында талқылап жатыр, мұндай бағыт үшінші ел арқылы транзитке тәуелділікті азайтады.